رمزنگاری AES چیست؟ سازوکار، کاربردها و تفاوت AES-128 با AES-256
اگر فایل پشتیبانِ اطلاعات سفارشها به دست فردی غیرمجاز برسد، رمزگذاری میتواند جلوی خواندن محتوای آن را بگیرد. یکی از روشهای رایج برای این کار AES است. AES یک الگوریتم رمزنگاری متقارن است که داده را با کلیدی محرمانه رمزگذاری میکند و برای بازگرداندن آن به همان کلید نیاز دارد. البته نام AES روی یک محصول بهتنهایی چیزی دربارهٔ امنیت کلید، روش رمزگذاری فایل یا تشخیص دستکاری داده نمیگوید. برای فهمیدن معنای ادعاهایی مانند «AES-256»، باید این بخشها را هم شناخت.
AES در یک نگاه
AES کوتاهشدهٔ Advanced Encryption Standard یا «استاندارد رمزنگاری پیشرفته» است. این استاندارد از خانوادهٔ الگوریتم Rijndael سه نسخه را مشخص میکند: AES-128، AES-192 و AES-256. عدد انتهای نام، طول کلید را نشان میدهد. هر سه نسخه داده را در بلوکهای ۱۲۸ بیتی پردازش میکنند؛ بنابراین AES-256 به معنای بلوک ۲۵۶ بیتی نیست. مشخصات رسمی AES در NIST این تفاوت را روشن میکند.
در رمزنگاری متقارن، رمزگذاری و رمزگشایی به یک کلید محرمانه وابستهاند. اگر فردی به آن کلید دست یابد، ممکن است بتواند دادهٔ رمزگذاریشده را بخواند. پس هنگام ارزیابی امنیت یک سرویس، دانستن اینکه «دادهها با AES رمزگذاری شدهاند» کافی نیست؛ باید دید کلید چطور نگهداری میشود و AES در چه ساختاری به کار رفته است.
رمزنگاری متقارن و بلوک ۱۲۸ بیتی یعنی چه؟
اطلاعات یک سفارش را در نظر بگیرید. نرمافزار این اطلاعات را به صورت بایت پردازش میکند و AES روی بلوکهای ۱۶ بایتی، برابر با ۱۲۸ بیت، کار میکند. خروجی هر بلوک با دادهٔ خوانای اولیه فرق دارد. برای رمزگذاری پیام یا فایل کامل، یک حالت کاری تعیین میکند بلوکها چگونه پردازش شوند. به همین دلیل، نام الگوریتم بهتنهایی روش محافظت از یک فایل را توضیح نمیدهد.
کلید AES با رمز عبوری که کاربر وارد میکند یکی نیست. کلید باید با روشی امن تولید و نگهداری شود. اگر دسترسی به فایل با رمز عبور انجام میشود، نرمافزار باید با روشی مناسب از آن کلید بسازد؛ قرار دادن خودِ عبارت رمز عبور به جای کلید، انتخاب امنی نیست. راهنمای رمزنگاری دادهٔ OWASP نیز تأکید میکند کلید از واژهها و عبارتهای رایج ساخته نشود و تولید و نگهداری آن بخشی از طراحی امنیت باشد.
الگوریتم AES چگونه کار میکند؟
AES هر بلوک داده را در چند «دور» دگرگون میکند. ابتدا داده با کلیدی که از کلید اصلی به دست آمده ترکیب میشود. در دورهای بعد، مقدار بایتها تغییر میکند، جای آنها جابهجا میشود و بایتهای هر ستون با هم ترکیب میشوند. کلید اصلی هم برای هر دور گسترش مییابد تا کلید همان دور ساخته شود. این دگرگونیها رابطهٔ مستقیم و آشکار میان متن اولیه و خروجی را از میان میبرند.
استاندارد FIPS 197 چهار تبدیل اصلی را چنین نام میبرد:
- SubBytes: هر بایت با استفاده از جدول جانشینی تغییر میکند.
- ShiftRows: سطرهای آرایهٔ داده به اندازههای متفاوت جابهجا میشوند.
- MixColumns: بایتهای هر ستون با هم ترکیب میشوند.
- AddRoundKey: داده با کلید همان دور ترکیب میشود.
برای درک کاربرد AES نیازی به انجام محاسبات این مراحل نیست. دانستن یک تفاوت در ترتیب آنها کافی است: AES پیش از نخستین دور، داده را با کلید دور ترکیب میکند و در دور پایانی MixColumns را انجام نمیدهد. اجرای این جزئیات را باید به کتابخانهٔ رمزنگاری معتبر سپرد؛ خطا در کدی که از صفر نوشته شده باشد، میتواند نتیجهٔ رمزگذاری را ناامن کند.
تفاوت AES-128، AES-192 و AES-256 چیست؟
این سه نسخه طول کلید و تعداد دور متفاوتی دارند، اما اندازهٔ بلوک در همهٔ آنها یکسان است. اعداد جدول از FIPS 197 آمدهاند.
| نسخه | طول کلید | اندازهٔ بلوک | تعداد دور |
|---|---|---|---|
| AES-128 | ۱۲۸ بیت | ۱۲۸ بیت | ۱۰ |
| AES-192 | ۱۹۲ بیت | ۱۲۸ بیت | ۱۲ |
| AES-256 | ۲۵۶ بیت | ۱۲۸ بیت | ۱۴ |
کلید بلندتر، فضای کلیدهای ممکن را بزرگتر میکند. بااینحال، انتخاب نسخه فقط به طول کلید بستگی ندارد: الزامهای پروژه، پشتیبانی نرمافزار و سختافزار، کارایی و کیفیت مدیریت کلید هم دخیلاند. اگر کلید افشا شود یا حالت کاری نامناسب باشد، کلید ۲۵۶ بیتی هم آن مشکل را برطرف نمیکند. برای ارزیابی یک محصول، کنار پرسش «AES-128 یا AES-256؟» بپرسید کلید کجا نگهداری میشود و داده با چه حالتی رمزگذاری میشود.
AES کجا استفاده میشود؟
AES در بعضی پیکربندیهای ارتباط امن، شبکهٔ بیسیم و رمزگذاری فایل یا دیسک استفاده میشود. در این کاربردها، نرمافزار یا پروتکل تعیین میکند کلید چگونه در اختیار بخشهای مجاز قرار بگیرد، از چه حالت کاری استفاده شود و داده چگونه بازیابی شود. بنابراین دیدن نام AES در توضیح یک سرویس، جزئیات محافظت از داده را مشخص نمیکند.
فرض کنید تولیدکنندهٔ یک دوره از اطلاعات سفارشها نسخهٔ پشتیبان میگیرد. رمزگذاری فایل پشتیبان با AES میتواند خواندن آن را برای کسی که فقط به فایل دست یافته دشوار کند. اگر کلید بدون محافظت کنار همان فایل باشد، این مزیت از دست میرود. رمزگذاری همچنین جای محدودکردن دسترسی کاربران سامانه یا حذف اطلاعاتی را که دیگر لازم نیستند نمیگیرد. OWASP توصیه میکند پیش از انتخاب محل رمزگذاری، روشن شود داده در برابر چه تهدیدی باید محافظت شود.
چه چیزهایی امنیت استفاده از AES را تعیین میکنند؟
حالت کاری و تشخیص دستکاری
AES یک بلوک را تبدیل میکند. برای محافظت از پیام کامل به حالت کاری نیاز است. بعضی حالتها محرمانگی را فراهم میکنند، اما خودشان نشان نمیدهند پیام تغییر کرده است یا نه. AES-GCM رمزگذاری را با بررسی اصالت و یکپارچگی داده همراه میکند. هنگام رمزگشایی، اگر بررسی برچسب اصالت شکست بخورد، برنامه نباید متن بهدستآمده را معتبر بداند. NIST SP 800-38D سازوکار GCM را شرح میدهد.
در GCM میتوان مسیر را اینطور تصور کرد: «متن اولیه + کلید + مقدار آغازین ← متن رمزگذاریشده + برچسب اصالت». این فقط تصویری از ورودی و خروجی است؛ شیوهٔ ساخت و بررسی آنها جزئیات مهمی دارد. OWASP استفاده از حالتهای دارای احراز اصالت، مانند GCM، را در صورت پشتیبانی توصیه میکند.
کلید و مقدار آغازین
کلید باید محرمانه بماند و با روش امن تولید شود. بهتر است تا جای ممکن در محلی جدا از دادهٔ رمزگذاریشده نگهداری شود و فقط افراد یا بخشهای مجاز به آن دسترسی داشته باشند. قرار دادن کلید در کد برنامه یا مخزن کد خطر افشای آن را بالا میبرد. OWASP استفاده از امکانات امن نگهداری کلید در سیستمعامل یا سرویس مدیریت کلید را پیشنهاد میکند.
حالت GCM افزون بر کلید به مقدار آغازینی به نام IV یا nonce نیاز دارد. این مقدار معمولاً محرمانه نیست، اما باید طبق قواعد همان حالت ساخته و استفاده شود. تکرار نامناسب آن با یک کلید میتواند امنیت را بهشدت آسیب بزند. کتابخانهٔ معتبر باید تولید و استفاده از این مقدار را مطابق راهنمای خودش مدیریت کند. ترکیب دستی روشهای رمزنگاری، حتی با الگوریتم شناختهشدهای مانند AES، احتمال خطا را بالا میبرد.
AES چه فرقی با RSA و هش دارد؟
AES با یک کلید محرمانه داده را رمزگذاری و رمزگشایی میکند. RSA دو کلید متفاوت، عمومی و خصوصی، دارد و از روشهای نامتقارن است. این ابزارها در سامانههای امن میتوانند کارهای متفاوتی انجام دهند؛ برای نمونه، روش نامتقارن میتواند در برقراری ارتباط امن نقش داشته باشد و AES از محتوای داده محافظت کند.
هش مسیر دیگری است: قرار نیست خروجی آن با کلیدی به متن اولیه برگردد. گذرواژهٔ کاربران نباید با رمزنگاری برگشتپذیر AES ذخیره شود؛ برای آن از روشهای ویژهٔ هشکردن گذرواژه استفاده میکنند. راهنمای OWASP این تمایز را صریح بیان میکند. اگر قرار است فایل محرمانه بعداً خوانده شود، رمزگذاری کاربرد دارد؛ برای بررسی ورود کاربر، برنامه نباید نیازمند بازیابی گذرواژهٔ او باشد.
پرسشهای متداول
آیا AES-256 همیشه از AES-128 بهتر است؟
AES-256 کلید بلندتری دارد، اما انتخاب مناسب به الزام امنیتی، سازگاری، کارایی و کیفیت پیادهسازی بستگی دارد. کلید ۲۵۶ بیتی، افشای کلید یا استفاده از حالت کاری نامناسب را جبران نمیکند. اندازهٔ بلوک در هر دو نسخه ۱۲۸ بیت است.
آیا AES بهتنهایی تغییر داده را تشخیص میدهد؟
خیر. AES یک الگوریتم رمزنگاری بلوکی است. برای تشخیص دستکاری پیام باید از سازوکار مناسب، مانند حالت دارای احراز اصالت AES-GCM، استفاده کرد و برچسب اصالت را هنگام رمزگشایی بررسی کرد.
کلید AES را کجا نگه داریم؟
کلید را در کد برنامه یا بدون محافظت کنار دادهٔ رمزگذاریشده نگذارید. بسته به سامانه، میتوان از امکانات امن سیستمعامل یا سرویس مدیریت کلید استفاده کرد. دسترسی به کلید را هم به بخشهای نیازمند آن محدود کنید.
آیا میتوان با AES گذرواژهٔ کاربران را ذخیره کرد؟
برای نگهداری گذرواژهٔ کاربران، رمزگذاری برگشتپذیر AES انتخاب مناسبی نیست. باید از روش استانداردِ مخصوص هشکردن گذرواژه استفاده شود تا برنامه برای بررسی ورود به بازیابی متن گذرواژه نیاز نداشته باشد.
برای ساخت سایتت لازم نیست برنامهنویس باشی
سایتت رو راحت بساز، دورههات رو امن بفروش و پرداختها رو با درگاه دوریفای بگیر؛ هاست و دامنه هم جداگانه نمیخوای. بدون دانش برنامه نویسی شروع کن



