انواع کسبوکار B2B، B2C، C2C و…؛ تفاوتها با مثال
برای تشخیص اینکه یک فروش B2B، B2C یا C2C است، اول فروشنده و خریدار همان معامله را مشخص کنید. در B2B، هر دو کسبوکارند؛ در B2C، کسبوکار به مصرفکننده میفروشد؛ و در C2C، فروش از یک فرد به فرد دیگر است. همین معیار، C2B و B2G را هم روشن میکند. وقتی بدانید طرف معامله کیست، میتوانید توضیح محصول و مسیر فروش را متناسب با او تنظیم کنید.
| نوع معامله | فروشنده | خریدار | مثال فرضی |
|---|---|---|---|
| B2B | کسبوکار | کسبوکار | یک مجموعهٔ آموزشی، دورهای را برای کارکنان شرکتی دیگر میفروشد. |
| B2C | کسبوکار | مصرفکننده | همان مجموعه، دورهای را به یک یادگیرنده میفروشد. |
| C2C | فرد | فرد | شخصی کتاب دستدوم خود را به شخص دیگری میفروشد. |
| C2B | فرد | کسبوکار | یک عکاس مستقل، حق استفاده از عکسش را به شرکتی میفروشد. |
| B2G | کسبوکار | نهاد دولتی | شرکتی، خدمات آموزشی را به یک دستگاه دولتی عرضه میکند. |
این جدول فقط رابطهٔ فروش را نشان میدهد. برای شناخت مدل کسبوکار، باید ارزش پیشنهادی، راه رسیدن به مشتری و روش درآمدزایی را هم دید؛ بوم مدل کسبوکار Strategyzer نیز این بخشها را جداگانه بررسی میکند. فروش آنلاین هم شرط هیچیک از این دستهها نیست: فروش حضوری به یک شرکت همچنان B2B است.
B2B چیست؟ فروش کسبوکار به کسبوکار
B2B کوتاهشدهٔ Business to Business است. در این نوع معامله، خریدار برای نیاز یک کسبوکار خرید میکند. برای نمونه، یک مدرس یا مجموعهٔ آموزشی ممکن است دورهای را برای آموزش کارکنان یک شرکت طراحی و به همان شرکت بفروشد. شرکت خریدار هزینه را میپردازد، حتی اگر کارکنانش مصرفکنندگان نهایی آموزش باشند.
در این فروش، پیشنهاد دوره باید به نیاز سازمان جواب بدهد: آموزش قرار است چه مسئلهای را حل کند، چه کسانی از آن استفاده میکنند و چه کسی خرید را تأیید میکند؟ تعداد تصمیمگیرندگان و مراحل تأیید در هر سازمان فرق دارد؛ بنابراین نمیشود همهٔ فروشهای B2B را طولانی یا پیچیده دانست. در متن پیشنهاد، میان شرکت خریدار و کارکنانی که دوره را میگذرانند فرق بگذارید.
B2C چیست؟ فروش کسبوکار به مصرفکننده
B2C یعنی Business to Consumer: کسبوکار محصول یا خدمتی را به فردی میفروشد که آن را برای نیاز شخصی خود میخرد. وقتی یک آموزشگاه دورهای را به یادگیرنده میفروشد و خود یادگیرنده خریدار است، معامله B2C به حساب میآید. فروشگاه لباس به خریدار شخصی نیز نمونهٔ دیگری است.
در معرفی دوره به یک خریدار شخصی، پرسشهای او مهماند: چه چیزی یاد میگیرد، دوره برای چه سطحی مناسب است و پیش از پرداخت به چه اطلاعاتی نیاز دارد؟ خرید شخصی لزوماً عجولانه یا احساسی نیست. خریدار یک دورهٔ تخصصی گرانقیمت هم ممکن است برای تصمیمگیری وقت بگذارد، در حالی که معامله همچنان B2C است.
تفاوت B2B و B2C در عمل
تفاوت اصلی، هویت خریدار است. در فروش B2B دورهٔ آموزشی، ممکن است مدیر آموزش قرارداد را بررسی کند، مدیر مالی بودجه را تأیید کند و کارکنان دوره را بگذرانند. در فروش B2C همان دوره، خود یادگیرنده میتواند دربارهٔ خرید و استفاده تصمیم بگیرد. این تفاوت بر متن معرفی، پاسخگویی به پرسشها و نحوهٔ ارائهٔ پیشنهاد اثر میگذارد، اما یک قاعدهٔ ثابت برای قیمت یا مدت فروش ایجاد نمیکند.
نام محصول پاسخ را نمیدهد. یک «دورهٔ آنلاین» ممکن است از همان صفحهٔ وب به شرکت و به فرد فروخته شود. در معاملهٔ اول خریدار کسبوکار است و در دومی مصرفکننده؛ به همین دلیل، دو فروش در دو دسته قرار میگیرند.
C2C چیست؟ معاملهٔ فرد با فرد
C2C کوتاهشدهٔ Consumer to Consumer است. در این حالت، یک فرد چیزی را به فرد دیگری میفروشد؛ مثلاً کسی کتاب دستدومش را در یک بازارگاه آگهی میکند و فرد دیگری آن را میخرد. حضور یک پلتفرم میان آنها، هویت فروشنده و خریدار آن کتاب را عوض نمیکند.
پس برچسب C2C به همهٔ معاملههای «دیوار» نمیخورد. فروش کتاب شخصی از فردی به فرد دیگر C2C است؛ فروش یک فروشگاه به خریدار شخصی در همان بستر، B2C. ملاک، فروشندهٔ همان کالا یا خدمت است، نه نام سایت آگهی.
در فروش فردبهفرد، وضعیت کالا، شرایط تحویل و راه ارتباط دو طرف باید روشن باشد. اگر بستری برای این معاملهها میسازید، خدمت و منبع درآمد آن بستر را نیز جداگانه مشخص کنید. حتی اگر پلتفرم از معامله درآمد داشته باشد، فروش میان دو کاربر به فروش مستقیم پلتفرم به خریدار تبدیل نمیشود.
C2B چیست؟ وقتی فرد به کسبوکار میفروشد
در C2B یا Consumer to Business، جهت فروش از فرد به کسبوکار است. فرض کنید یک عکاس مستقل، حق استفاده از عکسش را به شرکتی میفروشد؛ فرد عرضهکننده است و شرکت خریدار. تفاوت این مثال با خرید خدمات عکاسی از یک شرکت، در جایگاه واقعی فروشنده قرار دارد.
در آموزش هم میتوان چنین معاملهای داشت: فردی محتوای آموزشیاش را تولید میکند و حق استفاده از آن را به یک مجموعه میفروشد. برای نامگذاری این فروش باید دید طرف قرارداد خود فرد است یا کسبوکاری که اداره میکند. اگر فروشنده و خریدار هر دو کسبوکار باشند، معامله B2B است؛ یکنفره بودن کار، بهتنهایی آن را C2B نمیکند.
B2G چیست؟ فروش کسبوکار به دولت
B2G مخفف Business to Government است و به فروش کسبوکار به یک نهاد دولتی اشاره دارد. مثلاً شرکتی میتواند خدمات آموزش کارکنان را به یک دستگاه دولتی پیشنهاد دهد. موضوع معامله، خریدار آن را مشخص میکند؛ دولتی بودن مخاطبان یک دوره بهتنهایی کافی نیست.
در خرید دولتی، شرایط قرارداد، تأیید بودجه و شیوهٔ انتخاب تأمینکننده به نهاد خریدار و سفارش بستگی دارد. همهٔ فروشهای B2G الزاماً از یک مسیر، مانند مناقصه، انجام نمیشوند. فروشنده باید نیاز و الزامات همان سفارش را بشناسد.
D2C و B2B2C چه تفاوتی با این دستهها دارند؟
D2C یا Direct to Consumer به فروش مستقیم تولیدکننده به مصرفکننده اشاره میکند. از نظر طرفین معامله، این فروش همچنان B2C است؛ حرف D فقط نشان میدهد تولیدکننده برای رسیدن به خریدار نهایی از فروشندهٔ واسطه استفاده نمیکند. برای مثال، تولیدکنندهٔ یک دوره میتواند دورهٔ خودش را مستقیم به یادگیرنده بفروشد. استفاده از ابزار میزبانی یا پرداخت، بهتنهایی به این معنا نیست که آن ابزار فروشندهٔ دوره شده است؛ باید دید خریدار واقعاً از چه کسی خرید میکند.
B2B2C زنجیرهای را توصیف میکند که در آن دو کسبوکار برای رساندن محصول یا خدمت به مصرفکنندهٔ نهایی همکاری دارند. فرض کنید تولیدکنندهٔ محتوا دوره را در اختیار یک مجموعهٔ آموزشی میگذارد و آن مجموعه دوره را به یادگیرندگان میفروشد. اگر هر دو کسبوکار در ارائهٔ دوره به یادگیرنده نقش داشته باشند و رابطهٔ هر دو با او روشن باشد، این زنجیره میتواند B2B2C باشد. اگر مجموعه فقط دوره را بخرد و مستقل بازفروشی کند، بهتر است دو معاملهٔ B2B و B2C را جداگانه توصیف کنیم. توضیح Shopify دربارهٔ B2B2C نیز بر مشارکت هر دو کسبوکار در خدمترسانی به مصرفکننده تأکید میکند. برای تشخیص نقش هر طرف در فروش، پشتیبانی و دریافت پول، قرارداد و مسیر خرید را ببینید؛ خود مخفف این جزئیات را روشن نمیکند.
بازارگاه، اشتراک و SaaS از همین جنساند؟
اینها به پرسشهای دیگری پاسخ میدهند. B2B و C2C میگویند چه کسی به چه کسی میفروشد. «بازارگاه» بستری است که عرضهکننده و خریدار را به هم میرساند؛ «اشتراک» به پرداخت دورهای مربوط است و SaaS به ارائهٔ نرمافزار بهعنوان خدمت. راهنمای Shopify نیز طرف معامله، شیوهٔ تأمین و راه درآمدزایی را از هم جدا میکند.
برای مثال، یک نرمافزار آموزشی اشتراکی ممکن است به شرکتها فروخته شود؛ رابطهٔ فروش آن B2B و شیوهٔ پرداختش اشتراکی است. همان نرمافزار اگر به یادگیرندگان شخصی فروخته شود، فروش B2C خواهد داشت. بازارگاهی مثل دیوار نیز ممکن است میزبان فروش فردبهفرد و فروش کسبوکار به فرد باشد. بنابراین نام پلتفرم یا روش درآمدزایی را نباید جانشین شناسایی فروشنده و خریدار کرد.
یک کسبوکار میتواند چند نوع فروش داشته باشد؟
بله. یک مجموعهٔ آموزشی میتواند دورهای را در سایت خودش به یادگیرندگان بفروشد و نسخهای متناسب با نیاز شرکتها هم ارائه کند. فروش اول B2C و فروش دوم B2B است. هر برچسب به یک جریان فروش اشاره دارد؛ نیازی نیست برای کل مجموعه فقط یکی را انتخاب کنیم.
در مثال دیگری، تولیدکنندهٔ دوره محتوا را در اختیار مجموعهای میگذارد که آن را به افراد عرضه میکند. رابطهٔ تولیدکننده با مجموعه، فروش مجموعه به یادگیرنده و نقش هر طرف در دریافت پول را جدا بنویسید. آنوقت روشن میشود این مسیر چند معاملهٔ مستقل دارد یا همکاری دو کسبوکار تا رسیدن دوره به یادگیرنده ادامه پیدا میکند.
همین تفاوت در پلتفرم آگهی هم دیده میشود: یک فرد کالای شخصیاش را به فردی دیگر میفروشد و یک فروشگاه کالایی را به مصرفکننده عرضه میکند. بستر یکی است، ولی طرفین معامله فرق دارند. ظاهر وبسایت برای نامگذاری فروش کافی نیست.
چگونه نوع معاملهٔ خود را تشخیص دهیم؟
پیش از انتخاب عنوانی مثل B2B یا C2C، یک فروش واقعی یا فروش موردنظر را در یک جمله بنویسید: «چه کسی، چه چیزی را، به چه کسی میفروشد؟» سپس سه نکته را بررسی کنید:
- فروشنده کیست؟ فرد است، کسبوکار است یا فقط بستری است که فروشندگان دیگر از آن استفاده میکنند؟
- خریدار کیست و برای چه نیازی میخرد؟ فرد برای استفادهٔ شخصی میخرد، یک شرکت برای فعالیت خود خرید میکند یا نهاد دولتی طرف معامله است؟
- پول بابت چه چیزی به چه کسی میرسد؟ بهای محصول، هزینهٔ اشتراک و کارمزد پلتفرم را جدا بنویسید تا معاملههای متفاوت با هم مخلوط نشوند.
وقتی رابطهٔ فروش روشن شد، ارزش پیشنهادی، کانال فروش و روش درآمد را بررسی کنید. برای سازندهٔ دوره، تفاوت در عمل دیده میشود: مدیر آموزش یک شرکت و یادگیرندهٔ شخصی برای خرید یک دوره به یک نوع توضیح نیاز ندارند. اگر هر دو گروه مشتریاند، مسیر خرید هرکدام را جداگانه مشخص کنید.
چند اشتباه رایج در نامگذاری مدل کسبوکار
اولین اشتباه، یکی گرفتن «آنلاین» با B2C است. یک قرارداد آموزشی که از راه اینترنت با شرکتی بسته میشود B2B است؛ در مقابل، فروش حضوری به یک مصرفکننده B2C باقی میماند. کانال فروش، طرفین معامله را تغییر نمیدهد.
اشتباه دوم، طبقهبندی پلتفرم به جای معامله است. نام دیوار یا هر بازارگاه دیگر بهتنهایی نشان نمیدهد فروش C2C است یا B2C. اشتباه سوم نیز کنار هم گذاشتن B2B، اشتراک و SaaS بهعنوان گزینههای جایگزین است. کسبوکار ممکن است همزمان نرمافزار را به شرکتها بفروشد و هزینهاش را بهصورت اشتراک بگیرد.
پرسشهای پرتکرار
آیا هر فروش در دیوار C2C است؟
خیر. اگر فردی کالای شخصیاش را به فرد دیگری بفروشد، آن معامله C2C است. اگر فروشنده یک کسبوکار و خریدار مصرفکننده باشد، معامله B2C است؛ حتی اگر هر دو آگهی در یک پلتفرم منتشر شوند.
آیا D2C همان B2C است؟
D2C شکل مشخصی از B2C است که در آن تولیدکننده مستقیم به مصرفکنندهٔ نهایی میفروشد. هر فروش D2C، B2C هم هست، اما در همهٔ فروشهای B2C تولیدکننده فروشندهٔ مستقیم نیست.
آیا یک مدرس میتواند هم B2B و هم B2C بفروشد؟
بله. فروش دوره به یک فرد برای یادگیری شخصی B2C است؛ فروش دوره به یک شرکت برای آموزش کارکنانش B2B است. نوع معامله را برای هر فروش جداگانه تعیین کنید.
آیا B2B یا B2C بودن به آنلاین بودن بستگی دارد؟
خیر. این حروف هویت فروشنده و خریدار را نشان میدهند. معامله میتواند در سایت، تلفنی یا حضوری انجام شود و همچنان B2B یا B2C باشد.
تفاوت C2B با B2B چیست؟
در C2B، فرد به یک کسبوکار میفروشد؛ در B2B، هر دو طرف کسبوکارند. برای نمونه، فروش حق استفاده از عکس توسط یک فرد به شرکت میتواند C2B باشد، اما اگر فروشنده خود یک شرکت عکاسی باشد، همان فروش B2B است.
برای نامگذاری کسبوکار، از یک فروش مشخص شروع کنید: فروشنده، خریدار و مسیر پول را بنویسید. اگر چند جریان فروش دارید، این کار را برای هرکدام تکرار کنید. سپس میتوانید توضیح محصول و مسیر خرید را با مشتری همان جریان هماهنگ کنید.
سایت آموزشیت رو با اسم خودت راه بنداز
با دامنهی اختصاصی، سایت آموزشی خودت رو بساز؛ بدون کدنویسی، با هاست آماده، دورههای امن و درگاه پرداخت دوریفای. اسم سایتت رو انتخاب کن



