DNS چیست به زبان ساده
وقتی آدرس یک سایت مثل dorify.ir را در مرورگر وارد میکنید، کامپیوتر شما از کجا میفهمد باید به کدام سرور وصل شود؟ اینترنت آدرسهای سایتها را با نام فارسی یا انگلیسی نمیشناسد؛ زبان اصلی آن IP است. DNS همان سیستمی است که نام قابلفهم یک دامنه را پیدا میکند و آن را به آدرس IP سرور تبدیل میکند.
به همین دلیل، DNS را معمولاً به دفترچه تلفن اینترنت تشبیه میکنند. شما نام یک نفر را میدانید، دفترچه تلفن شمارهاش را پیدا میکند و بعد میتوانید تماس بگیرید. در اینترنت هم شما نام سایت را وارد میکنید، DNS آدرس عددی آن را پیدا میکند و مرورگر اتصال را آغاز میکند.
اما نقش DNS فقط به باز کردن سایتها محدود نیست. این سیستم در سرعت شروع اتصال، ایمیلهای سازمانی، اتصال دامنه به هاست، امنیت کاربران و حتی مدیریت سرویسهای آنلاین نقش دارد. در این مقاله میفهمیم DNS چیست، چگونه کار میکند و تغییر آن واقعاً چه تأثیری دارد.
DNS چیست؟
DNS مخفف عبارت Domain Name System یا «سامانه نام دامنه» است. وظیفه اصلی آن تبدیل نام دامنه به IP است.
برای مثال، ممکن است آدرس سرور یک سایت چیزی شبیه به این باشد:
185.120.XXX.XXX
بهخاطر سپردن چنین آدرسهایی برای همه سایتها عملاً غیرممکن است. DNS این پیچیدگی را پنهان میکند تا کاربران فقط نام دامنهای مثل google.com یا dorify.ir را وارد کنند.
DNS را نباید فقط یک ابزار برای باز شدن سایتها بدانیم. هر بار که یک اپلیکیشن میخواهد به یک سرویس آنلاین وصل شود، ممکن است از DNS استفاده کند. از باز کردن یک سایت و ارسال ایمیل تا اتصال نرمافزارها به API و سرورهای ابری، همگی میتوانند به پاسخ درست DNS وابسته باشند.
DNS چگونه کار میکند؟
فرایند DNS معمولاً در چند لحظه و در پشتصحنه اتفاق میافتد. فرض کنید در مرورگر خود dorify.ir را وارد کردهاید:
- مرورگر ابتدا بررسی میکند که آیا پاسخ این دامنه را قبلاً ذخیره کرده است یا نه.
- اگر پاسخ در مرورگر نباشد، سیستمعامل یا مودم ممکن است آن را در کش خود داشته باشد.
- اگر باز هم چیزی پیدا نشود، درخواست به یک DNS Resolver ارسال میشود؛ معمولاً همان سروری که اینترنت شما یا یک سرویس عمومی در اختیارتان گذاشته است.
- Resolver از سرورهای ریشه اینترنت شروع میکند و میپرسد دامنههای
.irرا چه سروری مدیریت میکند. - سپس از سرور دامنه سطح بالا، اطلاعات Name Server دامنه موردنظر را میگیرد.
- در نهایت، از Name Server معتبر دامنه میپرسد: «IP مربوط به این دامنه چیست؟»
- پاسخ به مرورگر برمیگردد و مرورگر میتواند به سرور سایت وصل شود.
این مسیر در ظاهر طولانی است، اما معمولاً در چند میلیثانیه انجام میشود. ضمن اینکه بخش بزرگی از پاسخها در حافظه موقت یا Cache ذخیره میشوند تا برای هر بازدید، همه مراحل از ابتدا تکرار نشود.
تفاوت DNS و IP چیست؟
DNS و IP معمولاً کنار هم شنیده میشوند، اما یک چیز نیستند.
| مفهوم | نقش |
| ----------- | ----------------------------------------------- |
| IP | آدرس عددی یک دستگاه یا سرور در شبکه است |
| DNS | سیستمی است که نام دامنه را به IP تبدیل میکند |
| دامنه | نامی خوانا برای انسان، مثل dorify.ir |
| Name Server | سروری که اطلاعات DNS یک دامنه را نگهداری میکند |
به زبان ساده، IP مثل شماره تلفن یک مقصد است و DNS مثل مخاطبین گوشی شما. شما برای تماس با دوستتان اسم او را انتخاب میکنید، اما گوشی در واقع با شماره تلفن تماس میگیرد.
اگر میخواهید خود مفهوم IP را هم بهتر بشناسید، میتوانید مقاله IP چیست؟ را بخوانید.
انواع سرور DNS
در فرایند پیدا کردن یک دامنه، همه سرورها یک کار را انجام نمیدهند. مهمترین انواع سرور DNS عبارتاند از:
DNS Resolver یا Recursive Resolver
این همان سروری است که درخواست شما را دریافت میکند و دنبال پاسخ میگردد. DNS اینترنت شرکت، مودم، گوگل یا کلودفلر معمولاً در این نقش قرار میگیرد.
Root Name Server
سرورهای ریشه، ابتدای مسیر جستوجوی DNS هستند. آنها IP نهایی سایت را نمیدهند، اما میدانند برای هر پسوند دامنه باید به کدام سرورها مراجعه شود.
TLD Name Server
TLD مخفف Top-Level Domain است؛ یعنی پسوندهایی مثل .com، .org یا .ir. این سرورها اطلاعات مربوط به Name Server دامنهها را در اختیار Resolver قرار میدهند.
Authoritative Name Server
این سرور، مرجع اصلی اطلاعات DNS یک دامنه است. وقتی Resolver میخواهد مطمئن شود dorify.ir به چه IPای وصل است، در نهایت پاسخ را از این سرور میگیرد.
رکورد DNS چیست؟
اطلاعات یک دامنه در قالب رکوردهای DNS ذخیره میشوند. هر رکورد مشخص میکند یک نام دامنه، ایمیل یا سرویس آنلاین باید چگونه پیدا شود.
مهمترین رکوردها عبارتاند از:
- A Record: دامنه را به یک آدرس IPv4 وصل میکند.
- AAAA Record: همان کار A Record را برای آدرسهای IPv6 انجام میدهد.
- CNAME Record: یک دامنه یا زیردامنه را به نام دامنه دیگری ارجاع میدهد.
- MX Record: مشخص میکند ایمیلهای دامنه باید به کدام سرور ایمیل بروند.
- TXT Record: برای ثبت اطلاعات متنی استفاده میشود؛ مثلاً تأیید مالکیت دامنه یا تنظیمات امنیت ایمیل.
- NS Record: Name Serverهای مسئول مدیریت DNS دامنه را مشخص میکند.
برای مثال، اگر بخواهید blog.example.com را به یک سرویس وبلاگ متصل کنید، احتمال دارد لازم باشد یک CNAME Record بسازید. اگر هم سایتتان را به یک سرور جدید منتقل کردهاید، معمولاً باید A Record یا Name Serverهای دامنه را تغییر دهید.
تفاوت DNS اینترنت با DNS دامنه چیست؟
یکی از رایجترین ابهامها این است که کاربران «تغییر DNS» را میشنوند، اما نمیدانند منظور تنظیمات اینترنت است یا تنظیمات دامنه.
DNS اینترنت همان DNSای است که روی گوشی، کامپیوتر، مودم یا کنسول تنظیم میکنید. هدف آن پیدا کردن سریعتر یا مطمئنتر آدرس سایتها و سرویسهاست.
DNS دامنه اطلاعاتی است که برای دامنه خودتان تنظیم میکنید؛ مثل A Record، MX Record یا Name Server. این تنظیمات مشخص میکنند سایت و ایمیل دامنه شما به کدام سرورها وصل شوند.
پس اگر فقط میخواهید یک سایت را روی اینترنت خود باز کنید، باید DNS دستگاه یا مودم را تغییر دهید. اما اگر میخواهید دامنهتان به سایت، هاست یا سرویس ایمیل متصل شود، باید تنظیمات DNS دامنه را مدیریت کنید.
آیا تغییر DNS سرعت اینترنت را زیاد میکند؟
پاسخ کوتاه: معمولاً نه به آن شکلی که خیلیها تصور میکنند.
تغییر DNS نمیتواند سرعت واقعی دانلود یا آپلود اینترنت شما را بیشتر کند؛ این موارد به کیفیت خط اینترنت، اپراتور، شلوغی شبکه، فاصله از سرور و نوع اتصال بستگی دارند. با این حال، یک DNS سریعتر و پایدارتر میتواند زمان پیدا شدن آدرس سایت را کمتر کند.
یعنی ممکن است شروع باز شدن یک سایت سریعتر حس شود، اما اگر فایل سنگینی دانلود میکنید، DNS قرار نیست ناگهان سرعت اینترنت را دو برابر کند.
تغییر DNS در این شرایط میتواند مفید باشد:
- DNS پیشفرض اینترنت شما کند یا ناپایدار است.
- بعضی سایتها بهدلیل اختلال در پاسخ DNS باز نمیشوند.
- میخواهید از سرویس DNS دارای فیلتر امنیتی استفاده کنید.
- برای اتصال بهتر به سرویسهای مشخص، DNS مورداعتماد آن سرویس را نیاز دارید.
DNS عمومی چیست؟
DNS عمومی، سرویسی است که شرکتها برای استفاده عموم ارائه میکنند. از معروفترین نمونهها میتوان به Google Public DNS، Cloudflare DNS و Quad9 اشاره کرد.
هر سرویس سیاست متفاوتی درباره سرعت، حریم خصوصی، فیلتر بدافزار و ثبت دادهها دارد. بنابراین انتخاب «بهترین DNS» برای همه یکسان نیست. ممکن است یک DNS در یک اینترنت یا شهر عالی عمل کند و در شبکه دیگر نتیجه متوسطی داشته باشد.
پیش از انتخاب DNS، این سه معیار را در نظر بگیرید:
- پایداری: پاسخها بدون خطا و قطعی دریافت میشوند؟
- سرعت پاسخ: دامنهها با تأخیر کم پیدا میشوند؟
- حریم خصوصی و امنیت: سرویس چه دادهای را ثبت میکند و چه محافظتی ارائه میدهد؟
DNS امن چیست و چه نقشی در حریم خصوصی دارد؟
در حالت عادی، درخواستهای DNS میتوانند بدون رمزنگاری کامل در شبکه جابهجا شوند. فناوریهایی مانند DNS over HTTPS (DoH) و DNS over TLS (DoT) این درخواستها را رمزنگاری میکنند تا مشاهده یا دستکاری آنها در مسیر سختتر شود.
البته DNS امن بهمعنای امنیت کامل در اینترنت نیست. اگر یک سایت از HTTPS استفاده نکند، یا کاربر روی لینک فیشینگ کلیک کند، تغییر DNS بهتنهایی جلوی خطر را نمیگیرد. امنیت واقعی به مجموعهای از رفتار درست کاربر، رمز عبور قوی، احراز هویت دومرحلهای و زیرساخت امن سرویس بستگی دارد.
برای درک این بخش، میتوانید به مقاله داخلی SSL چیست؟ هم لینک دهید.
TTL و انتشار تغییرات DNS چیست؟
وقتی یک رکورد DNS را تغییر میدهید، نتیجه فوراً برای همه کاربران جهان یکسان نمیشود. دلیل آن Cache است. سرویسهای مختلف ممکن است پاسخ قبلی را تا مدت مشخصی ذخیره کنند.
این مدت با مفهومی به نام TTL یا Time To Live تعیین میشود. اگر TTL یک رکورد یک ساعت باشد، Resolverها میتوانند پاسخ قبلی را تا یک ساعت نگه دارند و بعد سراغ نسخه جدید بروند.
به همین دلیل، تغییر DNS دامنه ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت زمان ببرد. در موارد خاص هم بهدلیل کشهای مختلف، انتشار کامل تغییرات تا 24 یا 48 ساعت طول میکشد. قبل از انتقال سایت یا تغییر Name Server، بهتر است TTL را از قبل کاهش دهید تا جابهجایی روانتر انجام شود.
خطاهای رایج DNS
گاهی سایت در دسترس است، اما بهدلیل مشکل DNS برای شما باز نمیشود. چند خطای رایج عبارتاند از:
- DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN: معمولاً یعنی دامنه پیدا نشده یا رکورد آن اشتباه است.
- Server DNS address could not be found: DNS پاسخ درست نمیدهد یا تنظیمات شبکه مشکل دارد.
- تغییرات اعمال نمیشوند: احتمالاً هنوز Cache بهروزرسانی نشده است.
- ایمیلهای دامنه دریافت نمیشوند: رکوردهای MX یا TXT ممکن است اشتباه تنظیم شده باشند.
در چنین شرایطی، ابتدا اتصال اینترنت، تنظیمات DNS دستگاه و درست بودن رکوردهای دامنه را بررسی کنید. پاککردن DNS Cache سیستم یا مرورگر هم گاهی مشکل را حل میکند.
جمعبندی
DNS یکی از زیرساختهای پنهان اما ضروری اینترنت است. هر بار که نام یک سایت را وارد میکنید، DNS کمک میکند آن نام به آدرس واقعی سرور تبدیل شود. شناخت تفاوت DNS، IP، Name Server و رکوردهای DNS به شما کمک میکند هم مشکلات اینترنت را بهتر تشخیص دهید و هم هنگام راهاندازی سایت یا اتصال دامنه، اشتباهات کمتری داشته باشید.
برای کاربران عادی، مهمترین نکته این است که تغییر DNS میتواند کیفیت پیدا کردن آدرس سایتها را بهتر کند، اما جایگزین اینترنت سریع و پایدار نیست. برای صاحبان سایت هم مهمترین نکته، تنظیم دقیق رکوردهای DNS و انتخاب Name Server درست است؛ چون یک اشتباه کوچک میتواند سایت یا ایمیل دامنه را از دسترس خارج کند.
سوالات متداول
DNS چیست؟
DNS سامانهای است که نام دامنههایی مثل dorify.ir را به آدرس IP سرور تبدیل میکند تا مرورگر بتواند سایت را پیدا کند.
آیا تغییر DNS خطر دارد؟
اگر از سرویسهای معتبر استفاده کنید، معمولاً خطری ندارد. با این حال، DNS ناشناس میتواند حریم خصوصی یا امنیت شما را به خطر بیندازد.
آیا DNS باعث افزایش سرعت اینترنت میشود؟
DNS سرعت دانلود و آپلود را افزایش نمیدهد، اما ممکن است زمان شروع باز شدن سایتها و پایداری پیدا کردن آدرس آنها را بهتر کند.
DNS دامنه با DNS گوشی فرق دارد؟
بله. DNS گوشی یا کامپیوتر برای اتصال شما به سایتهاست؛ DNS دامنه برای تعیین محل سایت، ایمیل و سرویسهای یک دامنه استفاده میشود.
بهترین DNS کدام است؟
یک پاسخ ثابت ندارد. بهترین انتخاب به اینترنت، موقعیت، نیاز امنیتی و کیفیت پاسخدهی سرویس در شبکه شما بستگی دارد.
راهاندازی رایگان سایت آموزشی با دوریفای
با دوریفای، بدون درگیری فنی آکادمی آنلاین خودتان را بسازید؛ دورههای امن و رمزگذاریشده بفروشید، با درگاه دوریفای پرداختها را دریافت کنید و روی آموزش تمرکز داشته باشید. شروع
