چه مطالبی را از دوره آموزشی حذف کنیم تا دانشجو گیج نشود؟
اگر سرفصل دورهتان مدام بلندتر میشود، لازم نیست همه دانستههای شما وارد مسیر اصلی آموزش شود. برای حذف مطالب اضافی از دوره آموزشی، اول نتیجهای را مشخص کنید که دانشجو باید در پایان به آن برسد. مبحثی که به آن نتیجه، تمرینها یا فهم درس بعد کمک نمیکند، میتواند کوتاه شود، به منابع تکمیلی برود یا حذف شود. اما مثال راهگشا یا تمرین ضروری را نگه دارید؛ حذف آنها دوره را کوتاهتر میکند، ولی یادگیری را دشوارتر.
جذاببودن یک موضوع یا مدت ویدئو بهتنهایی معیار حذف نیست. ببینید دانشجو با چه دانشی وارد دوره میشود، قرار است چه کاری یاد بگیرد و کجا بدون راهنمایی میماند. با این معیارها میتوانید سرفصل موجود را درسبهدرس بازبینی کنید و برای هر بخش تصمیم بگیرید.
پیش از حذف، مقصد دوره را در یک جمله بنویسید
جملهای مانند «دانشجو با طراحی اسلاید آشنا میشود» برای انتخاب محتوا کافی نیست. هدف دقیقتر این است: «دانشجو میتواند برای یک درس کوتاه، اسلایدهایی بسازد که پیام هر اسلاید روشن و متن آن خوانا باشد.» حالا میتوانید بپرسید کدام درس برای انجام این کار لازم است و کدام درس فقط دامنهٔ اطلاعات دوره را بیشتر میکند.
هدف یادگیری باید به کاری اشاره کند که بتوان آن را دید یا سنجید. مرکز آموزش دانشگاه کارنگی ملون نیز بر هدفهای قابل مشاهده و هماهنگی هدف، فعالیت آموزشی و سنجش تأکید دارد. پس خروجی نهایی، تمرینهای رسیدن به آن و شیوهٔ بررسی کار دانشجو را کنار سرفصل بنویسید. اگر پیوند مبحثی با اینها روشن نیست، جای آن را در مسیر اصلی دوباره بررسی کنید.
سطح ورودی را هم مشخص کنید. توضیحی که برای فرد باتجربه تکراری است، ممکن است برای مبتدی پیشنیاز باشد. پرداختن به چند شاخهٔ پیشرفته پیش از اولین تمرین هم مسیر دانشجوی تازهکار را شلوغ میکند. عبارت «مناسب مبتدیان» کافی نیست؛ بنویسید دانشجو پیش از شروع چه کارهایی را بلد است و چه چیزهایی را قرار است در دوره یاد بگیرد.
برای هر مبحث، پنج پرسش بپرسید
فهرست درسها را باز کنید و هر عنوان را جداگانه بررسی کنید. برای تصمیمگیری، این پنج پرسش را پاسخ دهید:
- اگر این مبحث حذف شود، دانشجو کدام بخش از خروجی دوره را نمیتواند انجام دهد؟ پاسخ مبهمی مثل «دید بهتری پیدا میکند» را با یک کار مشخص جایگزین کنید.
- آیا برای تمرین بعدی یا فهم درس بعد پیشنیاز است؟ اگر بله، شاید باید زودتر و کوتاهتر آموزش داده شود، نه اینکه حذف شود.
- آیا دانشجوی هدف از قبل آن را میداند؟ سطح اعلامشدهٔ دوره و پاسخ دانشجویان به تمرینها و پرسشها را ملاک قرار دهید؛ آشنایی خودتان با موضوع معیار خوبی نیست.
- آیا همین نکته جای دیگری با همان هدف توضیح داده شده است؟ دو توضیح مشابه را میتوان یکی کرد؛ اما مرور کوتاهی که دانشجو را برای کاربرد تازه آماده میکند، کار دیگری انجام میدهد.
- خطر حذف آن چیست؟ اگر حذف یک هشدار ایمنی، الزام حرفهای یا مرحلهٔ لازمِ انجام کار به خطا میانجامد، آن بخش را حفظ کنید؛ حتی اگر بهظاهر قابل کوتاهکردن باشد.
پاسخها را به یکی از پنج تصمیم زیر تبدیل کنید. برای این کار به امتیاز ساختگی یا آستانهٔ عددی نیاز نیست؛ دلیل هر تصمیم را در یک جمله ثبت کنید.
| تصمیم | چه زمانی مناسب است؟ | چه تغییری در سرفصل بدهیم؟ |
|---|---|---|
| نگهدار | بدون مبحث، انجام خروجی یا تمرین ضروری دشوار میشود. | آن را در مسیر اصلی و در جای مناسب توالی درسها حفظ کنید. |
| خلاصه کن | ایده لازم است، اما شرح مفصل یا مثالهای متعدد لازم نیست. | اصل نکته و یک نمونهٔ کافی را نگه دارید. |
| به پیشنیاز منتقل کن | دانشجو باید مطلب را پیش از شروع این مسیر بداند، اما آموزش کامل آن هدف دوره نیست. | انتظار ورودی را روشن کنید و در صورت نیاز یک مرور کوتاه بدهید. |
| منبع اختیاری کن | مطلب برای علاقهمندان یا گام بعدی مفید است، اما برای خروجی فعلی لازم نیست. | آن را با برچسب «برای مطالعهٔ بیشتر» از مسیر اصلی جدا کنید. |
| حذف کن | نه به خروجی کمک میکند، نه پیشنیاز یا الزام است و نه نقش آموزشی مستقلی دارد. | عنوان و محتوایش را از دوره بردارید. |
این تفکیک از پیشنهاد مرکز آموزش کالج بارنارد برای جداکردن محتوای ضروری، محتوای لازم برای مراحل بعد و مطالب صرفاً جالب الهام میگیرد. راهنمای بارنارد برای تدریس در شرایط بحران نوشته شده است؛ جدول بالا آن دستهبندی را برای ویرایش سرفصل یک دوره به تصمیمهای اجرایی تبدیل میکند.
کدام مطالب اغلب مسیر اصلی را شلوغ میکنند؟
تاریخچهٔ طولانی پیش از اولین کاربرد. اگر فهم خروجی دوره به تاریخچه نیاز ندارد، یک اشارهٔ کوتاه کافی است یا میتوان آن را به مطالعهٔ اختیاری سپرد. البته در دورهای که تحلیل روند تاریخی خودِ هدف یادگیری است، همین محتوا بخشی از مسیر اصلی خواهد بود.
مثالهایی که یک نکته را به یک شکل تکرار میکنند. از میان چند نمونهٔ همپوشان، نمونهای را نگه دارید که اشتباه رایج را نشان میدهد یا به تمرین بعدی نزدیکتر است. نمونهٔ دوم وقتی ارزش دارد که موقعیت متفاوتی را روشن کند.
اصطلاحات و ابزارهای پیشرفته پیش از نیاز عملی. نامبردن از همهٔ روشها در درس اول میتواند انتخاب را برای دانشجو سختتر کند. ابزار یا اصطلاح را جایی وارد کنید که دانشجو برای انجام یک کار به آن احتیاج دارد؛ شاخههای پیشرفته را میتوان پس از مسیر پایه یا در منبع اختیاری آورد.
توضیحهایی که میشود هنگام کار به آنها رجوع کرد. فهرست بلند تنظیمات، تعریفها یا میانبرها همیشه لازم نیست در ویدئو گفته شود. اگر دانشجو هنگام کار به آنها نیاز دارد، یک برگهٔ راهنما کنار تمرین کاربردیتر است. بااینحال، فایل کمکی جای توضیح مفهومیِ لازم برای فهم تمرین را نمیگیرد.
حذف محتوای غیرضروری فقط زمان دوره را کم نمیکند. مروری بر پژوهشهای بار شناختی در آموزش توضیح میدهد که اطلاعات زائد یا تکراری گاهی پردازش مطلب اصلی را دشوار میکند. همان مرور میگوید تشخیص زائدبودن به دانش قبلی مخاطب و شیوهٔ ارائه بستگی دارد. پس نمیشود گفت هر تکراری باید حذف شود.
چه چیزهایی را نباید بیدلیل حذف کرد؟
پیشنیاز واقعی، مثال حلشده، فرصت تمرین و بازخورد هرکدام کاری انجام میدهند. شاید توضیح یک مفهوم فقط چند دقیقه طول بکشد، اما دانشجو بدون نمونهٔ اجرای آن نداند از کجا شروع کند. تمرین هم نشان میدهد آیا میتواند کار را خودش انجام دهد یا فقط توضیح مدرس را دنبال کرده است.
مرور هدفمند را با تکرار بیهدف یکی نگیرید. اگر دانشجو در درس اول اصلی را میبیند و در درس بعد همان اصل را در مسئلهای تازه به کار میبرد، یادآوری کوتاه میتواند پل میان دو درس باشد. اما بازگویی کامل همان توضیح، با همان مثال و بدون کاربرد تازه، نامزد خلاصهشدن است. تصمیم را با سطح دانشجویان و عملکرد آنها در تمرین بگیرید.
نکتهای که از خطای جدی، خطر ایمنی یا نقض الزام مرتبط با موضوع جلوگیری میکند، باید در جای آشکاری از مسیر اصلی بماند. وجود و شکل این نکات به موضوع دوره بستگی دارد؛ بدون شناخت دوره نمیتوان برای حذف آنها فهرست ثابتی نوشت.
نمونهٔ فرضی: سرفصل را چگونه سبک کنیم؟
فرض کنید دورهای فرضی برای مدرسان تازهکار طراحی شده است. وعدهٔ دوره این است: «در پایان، یک ارائهٔ کوتاه با اسلایدهای خوانا برای یک درس آموزشی آماده کنید.» این نمونه به دورهٔ واقعی دوریفای اشاره ندارد و فقط روش تصمیمگیری را نشان میدهد.
| مبحث در سرفصل اولیهٔ فرضی | تصمیم | دلیل |
|---|---|---|
| تاریخچهٔ طولانی نرمافزارهای ارائه | منبع اختیاری | برای ساخت ارائهٔ پایانی لازم نیست، اما برای علاقهمندان جالب است. |
| تشخیص پیام اصلی هر اسلاید | نگهدار | مستقیماً به خروجی دوره مربوط است. |
| پنج نمونهٔ تقریباً مشابه از اسلاید شلوغ | خلاصه کن | یک نمونهٔ روشن و یک تمرین اصلاح اسلاید همان نکته را به کار میاندازد. |
| آشنایی اولیه با بازکردن و ذخیرهٔ فایل | به پیشنیاز منتقل کن | اگر این مهارت شرط ورود دوره باشد، باید پیش از شروع اعلام شود؛ برای افراد بیتجربه میتوان مرور کوتاهی گذاشت. |
| ساخت جلوههای پیچیدهٔ حرکتی | منبع اختیاری | خارج از وعدهٔ ارائهٔ کوتاه و خواناست. |
| ساخت اسلاید، تمرین بازنویسی و بررسی خوانایی | نگهدار | دانشجو با این بخش کار نهایی را تولید و اصلاح میکند. |
پس از ویرایش، مسیر اصلی این دورهٔ فرضی از «انتخاب پیام اسلاید» به «ساخت نمونه»، سپس «اصلاح اسلاید شلوغ» و «ساخت و بازبینی ارائهٔ پایانی» میرسد. تعداد ویدئوها معیار نیست؛ نقش هر بخش در خروجی دوره جای آن را مشخص میکند. برای یک دورهٔ واقعی باید تصمیمها را با وعده، مخاطب و سرفصل همان دوره سنجید.
حذفها را با کار دانشجو بسنجید
بعد از ویرایش، از چند نفر همسطح مخاطب دوره بخواهید بخشی از درسها و تمرین را پیش ببرند. به پرسش «درس واضح بود؟» بسنده نکنید؛ ببینید کجا متوقف میشوند، برای انجام چه کاری توضیح بیشتری میخواهند و آیا تصور میکنند محتوای اختیاری برای تکلیف اصلی لازم است. این مشاهدهها نشان میدهد کدام مبحث به بازگرداندن یا بازنویسی نیاز دارد.
اگر چند نفر در یک نقطه گیر میکنند، اول علت را پیدا کنید. شاید پیشنیازی حذف شده، مثال کافی نیست یا دستور تمرین مبهم است. گاهی یک نمونهٔ حلشده، راهنمای کوتاه یا جابهجایی ترتیب درسها مشکل را رفع میکند. اگر دانشجو تمرین را بدون آن بخش انجام میدهد و دربارهاش پرسشی ندارد، حذف یا اختیاریکردن آن را با اطمینان بیشتری بررسی کنید.
برای بازبینی نهایی، کنار هر درس پاسخ سه پرسش را بنویسید: «دانشجو پس از این درس چه میکند؟»، «این درس به کدام پیشنیاز یا تمرین کمک میکند؟» و «اگر حذف شود چه اتفاقی میافتد؟». درسهایی که پاسخ روشنی ندارند، اولویت ویرایشاند. دانشجو هم در سرفصل بازبینیشده بهتر میفهمد چرا هر قدم را برمیدارد.
پرسشهای رایج
آیا کوتاهترشدن دوره یعنی کیفیت آن بیشتر شده است؟
خیر. معیار، توانایی دانشجو در انجام کار وعدهدادهشده است. کوتاهکردن توضیح اضافی میتواند مسیر را روشنتر کند، به شرط آنکه پیشنیاز، تمرین و بازخورد لازم بماند. حذف شتابزدهٔ این بخشها یادگیری را دشوارتر میکند.
مطالب مفید اما پیشرفته را کجا بگذاریم؟
اگر برای خروجی فعلی ضروری نیستند، آنها را بهعنوان منبع اختیاری یا مسیر بعدی مشخص کنید. دانشجو باید بداند برای انجام تمرین اصلی لازم نیست همین حالا سراغشان برود. اگر مبحث پیشرفته بخشی از وعدهٔ دوره است، باید در زمان مناسب وارد مسیر اصلی شود.
آیا همهٔ توضیحهای تکراری را حذف کنیم؟
نه. تکراری که فقط همان متن و مثال را دوباره میگوید، اغلب قابل خلاصهشدن است. مرور کوتاه پیش از کاربرد تازه یا مثال دیگری که مانع فهم مبتدی را برطرف میکند، نقش آموزشی متفاوتی دارد. سطح دانشجویان و نتیجهٔ تمرین نشان میدهد کدام مورد را باید نگه داشت.
از کجا بفهمیم مبحثی واقعاً پیشنیاز است؟
تمرین بعدی را بررسی کنید: آیا دانشجو بدون آن مبحث میتواند کار را درست انجام دهد و دلیل کارش را بفهمد؟ اگر نه، مبحث را نگه دارید یا پیش از آن تمرین بیاورید. اگر مخاطب قرار است از قبل آن را بداند، انتظار ورودی را صریح اعلام کنید و برای فاصلهٔ احتمالی دانشجویان یک مرور کوتاه در نظر بگیرید.
برای ساخت سایتت لازم نیست برنامهنویس باشی
سایتت رو راحت بساز، دورههات رو امن بفروش و پرداختها رو با درگاه دوریفای بگیر؛ هاست و دامنه هم جداگانه نمیخوای. بدون دانش برنامه نویسی شروع کن



